(VREMEPLOV) Kako je nastala Crvenka i kako se razvijala kroz vekove

741

CRVENKA - O nastanku mesta Crvenka nema mnogo podataka. Prvi pisani tragovi vode nas u 1543. i 1590. godinu kada su Bačkom i šire vladali Turci. U bačkoj nahiji je zabeležena Crvenka sa četiri kuće.

Centar Crvenke, glavna ulica 1944. godine

I danas živa srpska prezimena Crvenčan možda ukazuju na prve stanovnike Crvenke. Područje Bačke je dugo bilo poprište bitki Austrije i Turske. Austrijski car Josif Drugi je u drugoj polovini 18. veka rešio da pustare Bačke naseli Nemcima što je počelo 1783. godine. Tako je Crenka 1785. godine brojala oko 500 kuća sagrađenih od zemlje i pokrivenih trskom u kojima se nastanilo oko 2.500 kolonista pridošlih iz nemačke pokrajine Gornja Rajna. Po veroispovesti su mahom bili evangelisti koji 1812. godine podigoše svoju crkvu u centru sela. Reformisti i katolici su takođe podigli crkve, ali i Jevreji svoju sinagogu. Sinagogu su srušili fašisti 1941. godine, a evangelistišku i reformističku crkvu – komunisti posle Drugog svetskog rata. Katolička crkva “Srce Isusovo” sagrađena je krajem 19. veka i danas služi svojim malobrojnim vernicima.

Ne postoje pismeni dokazi porekla naziva mesta Crvenka. Poreklom imena bave se samo retki pojedinci koji se late pera da napišu nešto o svom mestu. Oni tako jedan od drugog preuzimaju da ime potiče od nepreglednih polja poljskog cveća – crvenih bulki ili od venačno raslih cerovih šuma (cer + venka = cervenka) ili od crvenkaste zemlje koje sada nema. Pretpostavlja se da je nazim slovenskog porekla.

U drugoj polovini 19. veka Crvenka je bila Bački centar trgovine žitaricama koje su prevožene vodenim i železničkim putem. Kanal Marije Terezije je bio žila kucavica Bačke. Izgradnjom železničkih pruga Sombor – Bečej i Subotica – Bogojevo ukrštenim baš u Crvenki, značaj kanala je opao i trgovina u Crvenki je počela da jenjava.

Do kraja 19. veka stanovništvo Crvenke se bavilo zemljoradnjom, stočarstvom i vinogradarstvom. U 20. veku dolazi do razvoja zanatstva školovanog u crvenačkoj stručnoj školi počev od 1923. godine koja i danas postoji.

Podrum do podruma, 1944. godina

Pored Fabrike šećera, Crvenka je u 20. veku dobila i neke druge industrije: fabriku alkohola 1923. godine, četiri ciglane, dva mlina, četiri fabrike mašina, mlekaru, krečanu… Sredinom tridesetih godina registrovano je 199 zanatskih radnji. Godine 1909. Crvenka je imala poštu, železničku stanicu, čitaonicu i kasino.

Fabrika je proizvodila šećer i tokom oba svetska rata verovatno zbog toga što u Crvenki i na severozapadu Bačke nije bilo ratnih dejstava. Krajem 1944. godine skoro celokupno stanovništvo Crvenke je izbeglo u Nemačku pred naletom sovjetske Crvene armije. Crvenka je opustela jer je ostalo svega oko 500 stanovnika od 11.000. Nove vlasti su organizovale “osmu ofanzivu” i naselile nove koloniste u prazne kuće te im dodelile plodne oranice. Najviše kolonista je stiglo iz Crne Gore a potom iz Bosne i Hrvatske, centralne Srbije, Makedonije i sa Kosova i Metohije. Vremenom se formirala jedna nacionalno heterogena sredina sa dominantnim udelom Srba (72%) i 25 drugih nacionalnosti, uključujući Crnogorce, Mađare, Čehe, Poljake, Egipćane, Ruse, Mongolce… Svo to stanovništvo je do današnjih dana živelo i živi u slozi uživajući u lepim trenucima i trpeći teret teških vremena. Danas u Crvenki živi 9.217 stanovnika, dok ih je 1948. godine registrovano oko 7.000.

Fabrika šećera je, slobodno se može reći, od samog postanka bila glavna pokretačka snaga razvoja Crvenke. Prvo, podarila joj je električnu energiju i inicirala razvoj školstva apsorbujući zanatlije koji su praktična znanja sticali baš u njoj. Šećerana je osnovala i finansirala sportske klubove u Crvenki kao i društveni život.

Pogled na fabričku halu, 1978. godina

Godine 1963. osnovan je Industrijsko-poljoprivredni kombinat “Crvenka” oko stožera – Šećerane, a od 1975. – Agroindustrijski kombinat “Srednja Bačka” takođe u Crvenki koji je objedinjavao agrokompleks cele kulske opštine. Članice kombinata su imale zajedničke investicije kroz “samoupravne sporazume i društvene dogovore” koji su rezultirali novim proizvodnjama i fabrikama: Fabrika biskvita “Jaffa”, Fabrika stočne hrane, Hladnjača “ABC” u Ruskom Krsturu, Voćnjak u Liparu, Ciglana u Sivcu, Živinarska farma u Kruščiću…

Pivreda Crvenke je odlično funkcionisala za vreme socijalizma: sva preduzeća i ustanove su radile, nije bilo nezaposlenih. To stanje je trajalo do početka devedesetih godina prošlog veka kada je cela država došla pod udar sankcija međunarodne zajednice kao posledica raspada Jugoslavije. Šećerana je opstajala i čak se razvijala u tim godinama. Period od 1991. do 2000. godine ostaje za nezaborav u njenoj istoriji. Bilo je potrebno obezbediti sve za proizvodnju šećerne repe i rad fabrike u uslovima embarga i bombardovanja Srbije.

Crvenka je nespremno i nesrećno dočekala promene u društvu izazvane promenom vlasti u državi 2000. godine. U deceniji koja je tome prethodila osećalo se “buđenje nacionalne svesti” odnosto davana je podrška socijalističkoj vlasti i njenom lideru. Isprva se to odnosilo na uspostavljanje čvršće veze Vojvodine sa maticom Srbijom, a kasnije i na pokušaje spašavanja divne države SFR Jugoslavije. Od kolonista mahom Srba nije se moglo drugačije ni očekivati. Ali zato posle 2000. godine privreda Crvenke kao i šire zajednice krenu putem privatizacije od koje se još oporavlja. Izuzev Šećerane, sva ostala preduzeća su bila ili su još u lošijoj situaciji nego u vreme socijalizma. Mnogo je otpuštenih radika. Omladina bez posla provodi dane i noći u kladionicama i kafićima.

Školstvo u Crvenki datira još od početka 19. veka kada je sagrađena škola uz Evangelističku crkvu. Nakon izgradnje Šećerana je za decu svojih radnika držala četvorogodišnju osnovnu školu. Izučavanje zanata je otpočelo 1923. godine i to u tesnoj vezi sa Šećeranom.

Posle Drugog svetskog rata u Crvenki su egzistirale dve osnovne škole: “Branko Radičević” i “Jovan Jovanović Zmaj” koje su se ujedinile u O.Š. “Vuk Karadžić”.

Srednjoškolsko obrazovanje u Crvenki nastavilo je tradiciju zanatske škole. Danas se u srednjoj stručnoj školi obrazuju kadrovi prehrambene, poljoprivredne i metalske struke, ali i drugi. Šećerana je glavna baza za praktičnu obuku učenika.

Zajednički problem obeju crvenačkih škola je sve manji broj učenika kao posledica negativnog prirodnog priraštaja stanovništva.

Odnos aktuelnih privrednih subjekata Crvenke prema mestu i njegovim potrebama nije ni izbliza na nivou kao iz perioda pre privatizacije. Nema više dovoljno zajedničke podrške Mesnoj zajednici, sportskim klubovima, školama, zdravstvu, kulturi. Po tom osnovu Šećerani se može najmanje zameriti.

Odlomak iz knjige “Vek Crvenke” iz 2012. godine, autora dr Milana N. Petrovića

06.12.
063533XXX
OGL Prodajemo dvosoban stan u centru Kule, Trg Oslobodjenja 2. Iznad Ideje. Informacije na: 063533005
06.12.
062503XXX
OGL Vrbas, trazim posao kuvara, ili pomocnog kuvara, najvise bi mi odgovarala prva smena i priprema, zbog deteta. 062503923
05.12.
062409XXX
OGL Kula pisem sastave iz Srpskog jezika takodje nudim pomoc oko domaceg i svih nedoumica kod dece. 062409446
03.12.
0637553XXX
OGL Tatot,Astrologija.Pomogla sam mnogima pa cu i vama;Ljubav,posao,porodica,brak,finansije,sreca,napredak,dusevni mir i jos mnogo toga...0637553034 Viber,whatsapp
01.12.
0645282XXX
OGL Prodajem kucu u Kuli,5min do skole i vrtica,blizu centra.Renovirana,83m2 +30m2 letnja kuhinja koja moze da se reorganizuje,plac 5ari.Za vise info pozvati 0645282568
Postavite vaš mali oglas ODMAH - Klikni ovde